Titia Bouwmeester

Interview met Titia Bouwmeester

Tijdens de bijeenkomst op 7 juni 2007, waar van de kunstenaars een filmpje was gemaakt, kon Titia Bouwmeester nog niet aanwezig zijn. Daarom op deze plek een interview met Titia Bouwmeester over haar project voor Kijken naar Haarlem Oost.

De Verhalenkeuken, een oefening in ontmoeten.

Titia Bouwmeester bedenkt als kunstenaar projecten die ze samen met bewoners ter plekke uitvoert.

Jouw bijdrage aan het kunstproject is dat je verhalen gaat verzamelen. Hoe ga je dat precies doen?

Ik wil een verhalenkeuken gaan inrichten die reist door de wijk. We gaan tijdelijke 'keukens' maken waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten. Door samen te eten en te praten en door verhalen over elkaars leven te horen en te zien.

In de Verhalenkeuken krijg je een kijkje in de keuken van heel verschillende groepen mensen in Haarlem Oost. We willen verhalen verzamelen uit het heden en het verleden. Door het delen van die verhalen leren mensen elkaar beter kennen.

Waar ga je die keukens inrichten?

Tijdens de tentoonstelling Kijken naar Haarlem Oost maken we eerst een voorproefje, in de Petrusschool, samen met de vrouwen van het moedercentrum Doenja en de Franciscus Xaveriusschool.
Vanaf september begint de Verhalenkeuken echt te draaien. De eerste Verhalenkeuken gaat over moeders en dus over familieverbanden. De tweede Verhalenkeuken maken we samen met mensen die een winkel in de buurt hebben of hadden. Zij weten meestal erg veel te vertellen over de buurt en hebben vaak prachtige anekdotes over hoe het vroeger was. Daarbij gaan we samenwerken met winkeliers, scholen en ouderen uit het Reinaldahuis of een andere ouderenorganisatie.
Tenslotte maken we een derde keuken in samenwerking met verenigingen en clubs uit de buurt. Dat kan een sportvereniging zijn of een muziekvereniging. Ik ontwikkel projecten graag gaandeweg, dan kunnen verschillende mensen en organisaties uit de buurt nog aanhaken.

Kun je alvast een tipje van de sluier oplichten?

Met kinderen uit de buurt gaan we portretten maken van hun moeders. Eerst doen we een fotografieworkshop met ze. Vervolgens krijgen ze een digitale camera mee naar huis en daarmee gaan ze alles fotograferen wat met hun moeder te maken heeft. Van haar kledingkast tot de keuken en eventueel de moeder zelf. Van al die foto's maken wij een filmpje. Daaronder monteren wij een interview met de kinderen die vertellen waarin ze zich vinden lijken op hun moeder of waarin ze juist van haar verschillen. Op deze manier worden er 30 vrouwen geportretteerd.

Dit is één van de manieren waarop wij verhalen verzamelen en presenteren.

Misschien denk je bij kunst niet zo gauw aan een keuken. Kun je daar iets meer over zeggen?

Die keuken moet je ruim zien. Je zou het ook een laboratorium kunnen noemen of een proeftuin. Het 5eKwartier is een collectief waarin ik samenwerk met andere kunstenaars. Wij werken altijd samen met de mensen op de plek. En wat we maken, vaak een combinatie van film, verhalen en muziek, wordt ook altijd ter plekke gepresenteerd in een bijzondere setting. Hier in Haarlem kiezen we voor een keuken die reist door de wijk, op zoek naar verhalen waar we allemaal naar kunnen luisteren.

Hoe kunnen mensen meedoen?

Tijdens de tentoonstelling is de proefkeuken geopend. We zullen daar groepen buurtbewoners uitnodigen om in 'keukentafelgesprekken' samen uit te zoeken welke activiteiten en ingrediënten zij graag zouden zien in de Verhalenkeuken.

Wat staat er straks op het menu in de Verhalenkeuken?

Sommige dagen wordt er daadwerkelijk gekookt. Twee dagen per week wordt er eten verzorgd door het moedercentrum. De andere dagen kun je eten bestellen bij de chinees, de thai of de pizzeria om de hoek. En we hebben natuurlijk altijd onze speciale ingrediënten op de kaart staan: de verhalen van de mensen uit de buurt.

Heb je al eens vaker zo'n project gedaan?

Ja, maar we verzinnen altijd weer nieuwe vormen waarin we samen kunnen werken met mensen op een bepaalde plek. We vragen ze mee te doen en proberen uit te vinden waar zij bijzonder goed in zijn.
Bij een project in het Groene Hart ontdekten we bijvoorbeeld dat daar ongelofelijk veel muziekverenigingen zijn. De films die we voor dat project maakten werden dan ook begeleid door live muziek, door een koor, een accordeonorkest en een strijkensemble uit de buurt.

Wat waren voor jou toen de mooiste resultaten?

Na afloop schreef iemand me: "Door deze voorstelling waar ik samen met mijn buren muziek maakte en waar allerlei prachtige verhalen uit het Groene Hart werden getoond, voelde ik me voor het eerst een Groene Harter".

En wat hoop je hier te bereiken?

Dat mensen anders gaan kijken of in ieder geval meer gaan zien. Zelf merk ik ook dat ik af en toe mijn beeld bij moet stellen. Van een aantal Marokkaanse vrouwen bijvoorbeeld die hier in de thuiszorg werken, wist ik helemaal niet dat ze naar Nederland zijn gekomen nadat ze in hun geboorteland een universitaire studie hadden voltooid.
Zij staan heel anders in het leven dan hun moeders. En dan vraag ik me af wat zij op hun beurt verwachten voor hun dochters. Zo krijg je verhalen over generaties en tradities. In het kader van mijn project mocht ik laatst op een geboortefeest komen. Zo'n feest getuigt van een enorme culturele rijkdom. Ik heb jaren gewerkt bij Dogtroep. Met dit theatergezelschap maakten we voorstellingen in Moskou, Zuid Afrika, Polen en Frankrijk. Maar dat hier, op vijf minuten fietsen van mijn huis, ook nog een wereld te ontdekken viel, een wereld waar ik helemaal geen weet van had, dat heeft mij zelf ook enorm verrast. Ik wil dat soort zaken ook voor anderen zichtbaar maken.
De Verhalenkeuken is een soort proeftuin voor samenwerkingsvormen. Je zou het ook 'een oefening in ontmoeten' kunnen noemen.

Heb je al mensen in Haarlem Oost gevonden met wie je samen gaat werken?

Ja, met Geja Muffels, de coördinator van het moedercentrum gaan we onderzoeken of er in de buurt een permanente ontmoetingsplek kan komen, waar ze allerlei activiteiten aan wil koppelen zoals een wereldkeuken, een verloskundigenpraktijk, en een peuterspeelzaal. In de proefversie van de Verhalenkeuken gaan we samen inventariseren wat de wensen zijn van de buurtbewoners.

En met Ruud Barnhoorn, de directeur van de Franciscus Xaveriusschool willen we proberen om een aantal activiteiten bij de school te betrekken. Hij heeft ons twee lokalen aangeboden in de nieuwe dependance van de school in de Slachthuisbuurt en we gaan samen de kantine inrichten.

Onze eerste Verhalenkeuken presenteren we dan ook in de Hamelinkschool in samenwerking met moedercentrum Doenja.

Wat blijft er van al dat moois bewaard als het project afgelopen is?

De films, foto's en verhalen die er allemaal uit de keuken tevoorschijn gaan komen, vormen samen een soort archiefje. Dat geeft een mooi tijdsbeeld van de buurt. Het NoordHollands Archief wil dat archiefje graag in hun grote archief opnemen.

En al die verhalen die we verzameld hebben worden eigenlijk een beetje van de hele buurt. En dat bindt – aldus de kok van de Verhalenkeuken.

www.flickr.com